2025年大學《阿塞拜疆語》專業(yè)題庫——阿塞拜疆語言學理論探究考試時間：______分鐘總分：______分姓名：______一、名詞解釋（每小題5分，共20分）1.Az?rbaycandilininmorfologiyas?2.Qrammatikfunksiyalar3.Az?rbaycandilininizolyasiyaprinsipi4.Sosialdil?ilik二、簡答題（每小題10分，共40分）1.Az?rbaycandil?iliyind?strukturalизм?n?g?r?dilinxass?l?rin?dir?2.N?z?rd?tutulandilv?h?qiqidilaras?ndak?f?rql?rn?dir?3.Dilinfunksiyalar?nag?r?n?z?rd?tutulandil?ilikprinsipl?riq?ti??kild?hans?d?r?4.Az?rbaycandilinintarixidil?ilik研究所中的?nb?yükm?qam?n?dir?三、論述題（每小題15分，共30分）1."Az?rbaycandilininizolyasiyaprinsipi"konsepsiyas?n?n?sasxass?l?riv?onunAz?rbaycandilininqrammatikstrukturunat?sirihaqq?ndadan???n.2.MüasirAz?rbaycandil?iliyind?"s?slesslik"(sürr?tlilik)prinsipinin?h?miyy?tiv?onun?ks?rn?z?ric?r?yanlardat?tbiqihaqq?ndamaraql?n?z?rl?riifad?edin.試卷答案一、名詞解釋1.Az?rbaycandilininmorfologiyas?:Az?rbaycandilininmorfologiyas?—bu,dilins?zl?rinin(leksikam?tl?rinin)qrammatikstrukturunu,onlar?nt??kilolunmaqanunlar?n?v?formalar?n?nmüxt?lifliyini?yr?n?ndil?iliksah?sidir.O,s?zl?rinmorfeml?r(s?zd?kivahidqrammatikv?yam?nahiss?l?ri)v?morfologiyaqanunlar?n?n(s?zl?rinyeniformalar?n?nyarad?lmas?qanunlar?)xass?l?rini,onlar?nbir-biriil??laq?siniv?s?zl?rindilinintellektualv?funksionalt??kilind?roluil?m???ulolur.**解析思路:*Cavabs?zl?rinqrammatikt??kilind?nba?layaraq,morfemv?morfologiyaqanunlar?n?,morfologiyail??laq?liolanm?nav?funksionalаспектl?ri?hat?etm?lidir.Anac?h?tmorfologiyahaqq?ndam?lumat?s?zl?rinstrukturunav?formalar?nafokusla?d?rmaqd?r.2.Qrammatikfunksiyalar:Qrammatikfunksiyalar—bu,dild?kiamilv?obyektkimi??x??ed?ns?zl?rinv?cüml?hiss?l?rinin,onlar?nbir-biriil?v?cüml?nindig?rhiss?l?riil??laq?sind?i?tiraketdikl?rifunksiyalard?r.Bufunksiyalarcüml?d?s?zl?rinv?cüml?hiss?l?rininyerini,rolunuv?onlar?nbir-biriil??laq?sinimü?yy?nedir.M?s?l?n,f?rql?ndiricifunksiyas?(s?züncüml?d?hans?orduyututmas?),mür?kk?bl??diricifunksiyas?(cüm?ninh?mf?rql?ndirici,h?md?mür?kk?bl??diricifunksiyalar?n?yerin?yetirm?si),ümumiyy?tl??diricifunksiyas?v?s.**解析思路:*Cavabqrammatikfunksiyalar?nmahiyy?tind?nba?layaraq,onlar?ncüml?d?kiyerini,roluv??laq?sinimü?yy?netdiyiniizahetm?lidir.F?rql?ndirici,mür?kk?bl??dirici,ümumiyy?tl??diricikiminümun?l?rg?st?rm?kl?t?sdiql?nm?lidir.3.Az?rbaycandilininizolyasiyaprinsipi:Az?rbaycandilininizolyasiyaprinsipi—bu,dilinmorfologiyas?nda?n?n?violaraq?ks?rs?zl?rin(xüsusil?isiml?rinv?fiil?rin)müst?qilv?t?krarolmuyuformalar?namalikolmas?prinsipidir.Buprinsip?g?r?,birs?zd?nonunmüxt?lifqrammatik??kill?ri(??kil?il?rl?birlikd?)bir-birind?nf?rqlidirv?onlar?naras?nda?oxazv?yahe?birformas?bir-biriil?ke??bil?r.M?s?l?n,"kitab"(saitl??dirilmi???kil?isiil?"kitab?","kitabla","kitab?b"v?s.).**解析思路:*Cavabizolyasiyaprinsipininmorfologiyasah?sind?kimahiyy?tind?nba?layaraq,onun?ks?rs?zl?rinmüst?qilv?t?krarolmuyuformalar?namalikoldu?unuvur?ulay?r.Birs?zd?nonun??kil?il?rl?birl??mi?müxt?lifformas?n?nolmas?v?onlar?nbir-biriil?ke?m?m?sikimixarakterikc?h?tl?riizahetm?lidir.4.Sosialdil?ilik:Sosialdil?ilik—bu,dild?sosialqruplara(irq,ya?,cins,t?hsils?viyy?si,iqtisadiv?siq?,m?d?niyy?t,v?kill?riv?s.)g?r?f?rql?ri?yr?n?ndil?iliksah?sidir.O,dilinsosialh?yatdarolunu,dilinsosialstatusu,dilinsosialqruplart?r?find?nmüxt?lif??kild?istifad?edilm?sini,dilinsosialidentifikasiyayav?sosialmünasib?tl?r?t?siriniara?d?r?r.Sosialdil?ilikdilinf?rqlisosialkontekstl?rd?nec?d?yi?diyiniv?nec?istif?d?olundu?unuizahetm?kl?m???ulolur.**解析思路:*Cavabsosialdil?iliyinara?d?rd???sah?l?rd?nba?layaraq,dilinsosialqruplarag?r?f?rql?rini,dilinsosialstatusunu,dilinsosialidentifikasiyav?münasib?tl?r?t?sirini?yr?ndiyiniizahetm?lidir.Ara?d?rmayag?r?birba?am?qs?dv?fokusundild?kisosiald?yi?m?l?r?diqq?tyetirm?koldu?uvur?ulanmal?d?r.二、簡答題1.Az?rbaycandil?iliyind?strukturalizm?n?g?r?dilinxass?l?rin?dir?Az?rbaycandil?iliyind?strukturalizm?g?r?dilinxass?l?ria?a??dak?lard?r:a)Dilsistemimü?yy?nbirs?raelementl?rd?n(s?zmüxt?lifliyi,s?sl?r)v?onlar?naras?ndam?vcudolanm?nb?l?r?(qanunauy?unluqlar,qrammatikqurallar)ibar?tdir.b)Buelementl?rv?m?nb?l?raras?ndat?krars?z,m?hdudv?t?nziml?nmi??laq?l?rm?vcuddur.M?s?l?n,müxt?lifs?sl?raras?ndasaitlik-dar?nc?l?q,ünsür-ünsürsüzlükkimiqanunauy?unluqlar.c)Dilinh?rbirelementiba?qaelementl?rinm?nb?yikimixidm?tedir.M?s?l?n,birs?sindig?riil??v?zolunabil?r,birs?zünformas?ba?qabirs?zünformas?il??v?zolunabil?r.d)Dilsistemixaricit?sirl?rd?nas?l?olmayaraq?zinki?af?üz?rind?c?ml?nmi?v?müt?r?qqibirstrukturkimif?aliyy?tg?st?rir.e)Strukturalizmdilinh?rfiyyat?na(formas?na)daha?oxdiqq?tyetirirv?onuh?rfiyyatt?dqiqatlar?n?nm?nb?yikimig?rür.StrukturalizmAz?rbaycandil?iliyind?xüsusil?20-ci?srin?vv?ll?rind?,xüsusil?N?sibb?yYusifv?onunt?r?fdarlar?t?r?find?nt?tbiqedilmi?dirv?Az?rbaycandilininqrammatiksisteminic?ml?nmi???kild?t?dqiqetm?y?s?b?bolmu?dur.**解析思路:*Cavabstrukturalizmindilinxass?l?rihaqq?ndak?ba?l?cafikirl?rind?n(dilinelementl?rv?qanunauy?unluqlardanibar?tolmas?,t?krars?z?laq?l?r,elementl?rinbir-biriü?ünm?nb?kimiolmas?,dilin?züz?rind?c?ml?nm?si,formayadiqq?t)ibar?tolmal?d?r.Dahasonrabufikirl?rinAz?rbaycandil?iliyind?kit?tbiqiv?nümun?si(N?sibb?yYusifv??s?rl?ri)qeydolunmal?d?r.2.N?z?rd?tutulandilv?h?qiqidilaras?ndak?f?rql?rn?dir?N?z?rd?tutulandil(potensialdil)v?h?qiqidil(faktikidil)aras?ndabirne??f?rql?rm?vcuddur:a)H?qiqidilbirba?adan???qv?yaz??qandili?zünd??ksetdirir.Bu,ad?t?n,konkretbir??xst?r?find?nv?yabirqrupt?r?find?nh?mindild?istifad?olunanfaktikis?zl?r,cüml?l?rv?dilformas?nümun?l?ridir.H?qiqidildild?ki?n?oxyay?lm??v?t?tbiqolunanhiss?sidir.b)N?z?rd?tutulandilis?,ad?t?n,birdilinqanunauy?unluqlar?,strukturuv?prinsipl?riil?t?msilolunanabstraktbirkonsepsiyav?yaidealdilmodelidir.Bu,h?m?inindild?istifad?olunanfaktikinümun?l?rintoplanmas?v?t?dqiqiyoluil?yarad?l?r,lakinonun?sasm?qs?didild?kiümumiqanunauy?unluqlar?v?strukturlar?t?sviretm?k,n?z?rd?tutulandilindahamük?mm?lv?ümumiformas?n?t?minetm?kü?ünt?dqiqatapar?lmasd?r.N?z?rd?tutulandildilin"m?nb?"modelikimiq?buledilir.c)H?qiqidildild?kimüxt?liflikl?r,normativolmayanformalar,dialektl?rv?sociolektl?ril?doludur.O,dild?kih?r?k?tlilikv?d?yi?iklikl?ri?ksetdirir.N?z?rd?tutulandilis?,?n?oxdild?kiümumiv?standartnormativqanunauy?unluqlara?saslanabil?r.d)N?z?rd?tutulandilint?dqiqidil?iliktarixind?daha?oxdiqq?t??kmi?dir.M?s?l?n,qrammatikkitablar?nt?rtibedilm?si,standartdilnormativl?rininyarad?lmas?v?n?z?rd?tutulandilmodelininqurulmas?il?ba?l?ara?d?rmalar?sas?nbukonsepsiyan?nt?dqiqin?h?srolunmu?dur.Y?ni,h?qiqidildild?reall?qdaistifad?olunanformad?r,is?n?z?rd?tutulandildild?kiidealv?ümumistrukturv?qanunauy?unluqlar??hat?ed?nabstraktmodeldir.**解析思路:*Cavabn?z?rd?tutulandilv?h?qiqidilaras?ndak?f?rql?rinmü?yy?nedilm?sind?nba?layaraq,h?rikianlay???nmahiyy?tini,xarakteristikalar?n?v??h?miyy?tiniizahetm?lidir.Onlar?naras?ndam?vcudolan?sasf?rql?r(m?nb?kimiolmas?,konkretlikv?yaabstrakts?nliyi,dild?kimüxt?liflikl?r?g?r?f?rqi,t?dqiqatfokuslar?)k??folunmal?v?onlararas?ndaqorxulubir?laq?ninolmas?vur?ulanmal?d?r.3.Dilinfunksiyalar?nag?r?n?z?rd?tutulandil?ilikprinsipl?riq?ti??kild?hans?d?r?Dilinfunksiyalar?nag?r?n?z?rd?tutulandil?ilikprinsipl?ria?a??dak?lard?r:a)Dilinmüxt?liffunksiyalar?n?(m?s?l?n,x?b?rver?n,emosional,?m?liyyat??,n?z?rd?tutulan,?laq?quranv?s.)t?dqiqetm?kv?onlar?naras?ndak?münasib?tl?rit?sbitetm?kprinsipi.Buprinsip?g?r?,dilinfunksionalxass?l?rionunstrukturunav?formas?nat?siredirv?dilinfunksiyalar?n?n?yr?nilm?sidilinm?nav?istifad?qanunauy?unluqlar?n?nba?adü?ülm?sin?k?m?kedir.b)Funksiyalar?nstrukturformalar?n?nara?d?r?lmas?prinsipi.Buprinsip?g?r?,dilinfunksiyalar?n?nh?rbirinin?zxarakterikstrukturformalar?namalikolmas?q?ti??kild?t?sbitedilir.M?s?l?n,x?b?rver?nfunksiyan?nsad?cüml???klind?olmas?,?m?liyyat??funksiyas?n?nis?mür?kk?bcüml???klind?olmas?kimiq?ti??kild?n?z?rd?tutulur.c)Dilinfunksionalqanunauy?unluqlar?n?nara?d?r?lmas?prinsipi.Buprinsip?g?r?,dilinfunksiyalar?n?nh?rbirinin?zqanunauy?unluqlar?v?qrammatikqurallar?varv?buqanunauy?unluqlar?ndild?h?rhans?birfunksiyan?yerin?yetirm?kü?ünt?tbiqolunmas?q?ti??kild?t?sbitedilir.M?s?l?n,mür?kk?bcüml?d??m?liyyat??funksiyas?n?nyerin?yetirilm?siü?ünmü?yy?nqrammatikqurallar?nolmas?kimiq?ti??kild?n?z?rd?tutulur.d)Dilinfunksiyalar?n?nbir-biriil??laq?siv?onlar?nbir-biriil?ke?m?siprinsipi.Buprinsip?g?r?,dilinfunksiyalar?bir-biriil??laq?dard?rv?onlararas?ndamü?yy?nbirs?ral?qv?ke?idm?vcuddur.M?s?l?n,birfunksiyan?ndig?riil?ke?m?siü?ünmü?yy?n??rtl?rv?qrammatikqurallarolmas?kimiq?ti??kild?n?z?rd?tutulur.Buprinsipl?r?g?r?,dilinfunksiyalar?nag?r?n?z?rd?tutulandil?ilikdilinstrukturunuv?formas?n?funksionalaspektl?rivasit?sil?t?dqiqed?n,dilinfunksiyalar?n?nqanunauy?unluqlar?n?v?onlar?naras?ndak?münasib?tl?rit?sbited?nbirdil?iliküslubudur.**解析思路:*Cavabdilinfunksiyalar?nag?r?n?z?rd?tutulandil?iliyinprinsipl?rind?n(dilinfunksiyalar?n?nt?dqiqi,strukturformalar?n?nara?d?r?lmas?,funksionalqanunauy?unluqlar?nara?d?r?lmas?,funksiyalar?n?laq?siv?ke?m?si)ibar?tolmal?d?r.H?rbirprinsipinmahiyy?tiv?onun?h?miyy?tiizaholunmal?d?r.Buprinsipl?rindilinstrukturunuv?formas?n?nec?t?dqiqetdiyid?qeydolunmal?d?r.4.Az?rbaycandilinintarixidil?ilik研究中?nb?yükm?qam?n?dir?Az?rbaycandilinintarixidil?iliyind??nb?yükm?qam?20-ci?srin?vv?ll?rind?N?sibb?yYusift?r?find?nAz?rbaycandilininqrammatiksistemininc?ml?nmi???kild?t?dqiqiv?"Az?rbaycandilininqrammatikas?"?s?rininn??rikimiq?buledilir.Bu,tarixidil?ilikv?xüsusil?strukturalistc?r?yan?nAz?rbaycandil?iliyind?t?tbiqiil??laq?dard?r.N?sibb?yYusifin"Az?rbaycandilininqrammatikas?"?s?ri1913-cüild?n??rolunmu?dur.Bu?s?r,ovaxtaq?d?rAz?rbaycandilininqrammatikas?naaidara?d?rmalar?nn?tic?si?sas?nda,dilinmorfologiyas?v?sintaksisiüz?rind?birba?ai?l?nmi?dir.?s?rstrukturalistc?r?yan?nprinsipl?rini?saslamaqlayaz?lm??d?r.O,dilinh?rfiyyat?n?n(formas?n?n)t?dqiqin?xüsusidiqq?tyetirmi?,dilinqanunauy?unluqlar?n?v?strukturlar?n?c?ml?nmi???kild?t?svi